Cases: Aikido Stichting Delft: ‘Sociale veiligheid en aikido kunnen niet zonder elkaar’
Bij Aikido Stichting Delft is een sociaal veilig sportklimaat niet iets wat naast de sport bestaat. Het is een voorwaarde om de sport überhaupt goed te kunnen beoefenen. Aikido is een contactsport en krijgskunst waarbij sporters dicht bij elkaar komen, elkaar aanraken en samen aanvallen en verdedigingen oefenen. Dat kan alleen wanneer je je op je gemak voelt en erop kunt vertrouwen dat de ander zorgvuldig met je omgaat.
Sandra is al 34 jaar lid van Aikido Stichting Delft, geeft les aan kinderen en volwassenen en is bestuurslid. Kersti is inmiddels tien jaar lid en sinds drie jaar vertrouwenscontactpersoon. Volgens hen zit sociale veiligheid diep verweven in de manier waarop binnen de vereniging wordt getraind. Zoals Kersti het verwoordt: “Sociale veiligheid en aikido, het ene kan niet zonder het ander.”
Respect begint al bij het betreden van de mat
Aikido kent geen wedstrijden. Het gaat niet om winnen van een ander, maar om samen beter worden. Sporters helpen elkaar om technieken te leren, ongeacht hun niveau of ervaring. Ook de Japanse tradities van de sport dragen daaraan bij. Voor en na een oefening groeten de sporters elkaar met een buiging. Daarmee spreken ze als het ware wederzijds respect uit en markeren ze duidelijk wanneer een oefening begint en eindigt.
Die dojo-etiquette staat ook beschreven op de website van de vereniging, maar volgens Sandra zit de kracht vooral in het dagelijks naleven ervan. Wanneer leraren merken dat bepaalde gewoontes verslappen, wordt dat besproken in het lerarenoverleg. Vervolgens wordt er tijdens de lessen opnieuw aandacht aan besteed. Niet door met het vingertje te wijzen, maar door afspraken uit te leggen en vooral zelf het goede voorbeeld te geven.
Niet afrekenen op prestatie, maar kijken naar inzet
Juist doordat competitie ontbreekt, ontstaat er ruimte voor verschillende mensen en verschillende mogelijkheden. Binnen Aikido Stichting Delft trainen beginnende en ervaren sporters met elkaar. Iemand die net begonnen is, kan volgens Kersti zelfs iets waardevols meegeven aan iemand die al veel langer traint: de ervaren sporter moet zich aanpassen aan zijn trainingspartner en daardoor heel bewust met zijn eigen techniek omgaan.
Ook wanneer iemand fysiek meer tijd of aanpassingen nodig heeft, hoeft dat geen belemmering te zijn om mee te doen. Niet iedereen hoeft hetzelfde te kunnen of zich in hetzelfde tempo te ontwikkelen. De vereniging kijkt naar inzet en naar wat voor iemand mogelijk is. Daarmee ontstaat een omgeving waarin verschillende mensen samen kunnen trainen.
Voor kinderen en jongeren kan die benadering veel betekenen. Sandra ziet regelmatig jongeren binnenkomen die zich bij andere sporten minder thuis voelen. Door op een veilige manier met elkaar te oefenen, ziet ze hun zelfvertrouwen groeien. Soms ontstaan er bovendien vriendschappen die veel verder gaan dan het trainingsuur alleen.
Veiligheid moet ook georganiseerd zijn
De cultuur op de mat is belangrijk, maar de vereniging vertrouwt niet alleen op goede bedoelingen. Er is al jarenlang een vertrouwenscontactpersoon, er wordt gewerkt met gedragsregels en de trainers zijn opgeleid om les te kunnen geven. Binnen aikido bestaan verschillende opleidingsniveaus: eerst om te kunnen assisteren en vervolgens om zelfstandig les te mogen geven.
Daarnaast helpt het dat mensen elkaar kennen. Aikido Stichting Delft telt ongeveer tachtig leden, inclusief kinderen en tieners. Leraren kennen de leden persoonlijk en bij naam. Ook buiten de reguliere trainingen zijn er momenten om elkaar te ontmoeten, bijvoorbeeld rond de start van het seizoen, tijdens de oliebollenavond of bij activiteiten voor kinderen. Volgens Sandra en Kersti zijn juist die contacten belangrijk: hoe beter mensen elkaar kennen, hoe makkelijker het wordt om elkaar te zien, iets bespreekbaar te maken en naar elkaar om te kijken.
Sociale veiligheid begint bij de mensen die voor de groep staan
Wat kan een vereniging doen die wel met sociale veiligheid aan de slag wil, maar niet weet waar te beginnen? Sandra zou beginnen bij de trainers.
Ga samen om tafel en bespreek: waar staan wij eigenlijk voor? Welk gedrag vinden we acceptabel? Wat doen we wanneer iemand een discriminerende of kwetsende opmerking maakt? En hoe willen we zelf met onze sporters communiceren? Pas daarna zou zij de stap naar het bestuur maken. Niet alleen top-down regels opleggen, maar eerst zorgen dat de mensen die dagelijks met sporters werken er zelf over nadenken en erachter staan. Dat levert volgens haar veel meer draagvlak op.
Kersti vult aan dat verenigingen daarbij niet alles zelf hoeven uit te vinden. Er is al veel kennis en ondersteunend materiaal beschikbaar, bijvoorbeeld via Centrum Veilige Sport Nederland en NOC*NSF. Ook wanneer een vereniging met een situatie te maken krijgt die zij zelf lastig vindt, kan externe ondersteuning worden ingeschakeld.
Wat je op de mat leert, neem je mee naar buiten
Voor Kersti reikt het belang van sociale veiligheid verder dan de vereniging. Juist in een samenleving waarin mensen steeds scherper tegenover elkaar kunnen komen te staan, kan een sportclub volgens haar een plek zijn waar kinderen én volwassenen ervaren dat rekening houden met een ander normaal is.
Dat sluit eigenlijk naadloos aan bij aikido zelf. Het doel is niet om de ander te verslaan, maar om samen te leren omgaan met weerstand en conflict. Of, zoals tijdens het gesprek mooi werd samengevat: bij aikido is het altijd een win-win.